راهنمای نجات: رفع مشکلات رایج ایزابل و عیب‌یابی مثل یک متخصص

تصور کنید ساعت ۱۰ صبح است، اوج ترافیک کاری شرکت، و ناگهان تمام تلفن‌ها ساکت می‌شوند. مشتری تماس می‌گیرد ولی صدایی نمی‌شنود، یا بدتر از آن، بوق اشغال می‌شنود. در این لحظه، ضربان قلب مدیر IT بالا می‌رود. اما خبر خوب اینجاست: مشکلات ایزابل جادو و جنبل نیستند؛ همگی دلیل منطقی دارند.

ما در عصر ارتباطات قائمین بارها دیده‌ایم که افراد در این شرایط دستپاچه می‌شوند و شروع می‌کنند به تغییر دادن تنظیمات شانسی. این بدترین کار ممکن است! قانون اول عیب‌یابی این است: خونسرد باشید و لاگ بگیرید. ایزابل همیشه در فایل‌های لاگ به شما می‌گوید که دردش چیست. امروز می‌خواهیم آچار فرانسه را برداریم و مشکلات رایج ایزابل که ممکن است بعد از نصب ایزابل ۴ روی VMware با آن‌ها روبرو شوید را یکی‌یکی باز و تعمیر کنیم.

مشکل ۱: صدای یک‌طرفه (One-Way Audio)؛ من می‌شنوم ولی تو نه!

این احتمالاً معروف‌ترین و اعصاب‌خردکن‌ترین مشکل در دنیای ویپ است. تماس وصل می‌شود، شما صدای مشتری را می‌شنوید، اما مشتری صدای شما را نمی‌شنود (یا برعکس).

متهم ردیف اول: NAT بگذارید ساده بگوییم؛ ایزابل شما پشت مودم یا روتر (مثل میکروتیک) قرار دارد. وقتی صدا می‌خواهد از سرور خارج شود و به اینترنت برود، آدرس آی‌پی داخلی (۱۹۲.۱۶۸.x.x) روی بسته‌های صدا باقی می‌ماند. مودم مقصد وقتی این بسته را می‌بیند، گیج می‌شود و نمی‌داند جواب را کجا بفرستد.

راه حل: باید به ایزابل بگویید “تو پشت NAT هستی”.

1. به منوی PBX > Asterisk SIP Settings بروید.
2. روی دکمه Detect Network Settings کلیک کنید تا آی‌پی پابلیک و شبکه داخلی شما را شناسایی کند.
3. اگر سیپ ترانک دارید، در تنظیمات Peer Details حتماً خط nat=force_rport,comedia (یا در نسخه‌های قدیمی nat=yes) را اضافه کنید.

مشکل ۲: تلفن‌ها رجیستر نمی‌شوند (چراغ قرمز روی گوشی)

تلفن را به برق زده‌اید، کابل شبکه وصل است، اما روی صفحه می‌نویسد “Register Failed” یا آیکون تلفن قرمز است.

چک‌لیست سریع:

1. پسورد اشتباه: رایج‌ترین دلیل! در تنظیمات داخلی (Extension) رمز Secret را چک کنید. گاهی یک فاصله (Space) اضافه کپی شده که دیده نمی‌شود.
2. فایروال: شاید فایروال ایزابل آی‌پی تلفن را بسته است. موقتاً فایروال را غیرفعال کنید و تست کنید
3. بررسی زنده: به محیط کنسول ایزابل بروید و دستور sip show peers را بزنید.
   • اگر وضعیت OK بود: ارتباط سالم است.
   • اگر UNREACHABLE بود: مشکل شبکه دارید (کابل، سوییچ یا آی‌پی اشتباه).
   • اگر در لیست نبود: اصلاً داخلی ساخته نشده یا ذخیره نشده است (Apply Config یادتان نرفته؟).

مشکل ۳: صدای اکو و نویز؛ انگار توی حمام حرف می‌زنیم!

مشکل صدا در ایزابل که اکو داشته باشد، معمولاً نرم‌افزاری نیست؛ سخت‌افزاری است. اگر از خطوط آنالوگ شهری (با کارت یا گیت‌وی) استفاده می‌کنید، این اتفاق زیاد می‌افتد. دلیلش عدم تطابق امپدانس خط مخابرات با تجهیزات شماست.

راه حل:

• اگر گیت‌وی دارید، باید “Gain” صدا را کم کنید.
• اگر در انتخاب سخت‌افزار مناسب ایزابل دقت نکرده باشید، این نویز همراه شما خواهد بود. اگر خط دیجیتال (سیپ ترانک) دارید و اکو می‌شنوید، احتمالاً مشکل از هندست (گوشی تلفن) یا بلندگوی موبایل طرف مقابل است، نه سرور شما.

مشکل ۴: تماس‌ها خودبه‌خود قطع می‌شوند

تماس برقرار می‌شود، ولی دقیقاً سر ۳۰ ثانیه یا ۵ دقیقه قطع می‌شود. این یعنی یک تایمر مخفی در حال شمارش معکوس است.

دلیل و راه حل:

1. تایم‌اوت‌های Session: گاهی فایروال میکروتیک یا مودم، کانکشن‌های UDP را زود می‌بندد. باید مقدار UDP Timeout را در روتر افزایش دهید.
2. پایداری اینترنت: اگر اینترنت شما در زمان استفاده از سیپ ترانک مخابرات دچار “پکت لاس” (Packet Loss) شود، تماس قطع می‌شود. یک پینگ ممتد بگیرید. اگر تایم‌اوت زیاد دارید، مشکل از سرویس‌دهنده اینترنت است، نه ایزابل.

مشکل ۵: دسترسی به وب ایزابل قطع شده؛ ایزابل با من قهر کرده؟

دیروز وارد پنل می‌شدید، اما امروز مرورگر خطا می‌دهد و صفحه لاگین باز نمی‌شود. اما تلفن‌ها کار می‌کنند!

متهم: Fail2Ban احتمالاً رمز عبور را چند بار اشتباه زده‌اید و سیستم امنیت ایزابل آی‌پی شما را مسدود کرده است.

راه حل: باید با یک آی‌پی دیگر (مثلاً اینترنت موبایل) یا از طریق کنسول سرور وارد شوید و آی‌پی خودتان را از لیست سیاه خارج کنید.

مشکل ۶: پر شدن هارد دیسک؛ قاتل خاموش

سیستم کند شده، ضبط مکالمات انجام نمی‌شود یا وب باز نمی‌شود. ایزابل مدام لاگ تولید می‌کند و مکالمات را ضبط می‌کند. اگر از ماژول کال سنتر ایزابل استفاده می‌کنید، ضبط مکالمات می‌تواند به سرعت هارد را پر کند. اگر هارد پر شود، دیتابیس (MySQL) کرش می‌کند.

راه حل: با دستور df -h فضای هارد را چک کنید. اگر پارتیشن /var صددرصد پر بود، باید فایل‌های ضبط شده قدیمی (/var/spool/asterisk/monitor) یا لاگ‌های قدیمی را پاک کنید.

مشکل ۷: فراموشی رمز عبور (Admin/Root)

این هم برای همه پیش می‌آید. رمز وب را فراموش کرده‌اید. نیاز به نصب مجدد نیست! اگر به SSH (محیط کامندی) دسترسی دارید، با یک دستور ساده می‌توانید رمز وب را ریست کنید. کافیست دستور issabel-admin-passwords --change را بزنید تا رمز جدید برای محیط وب ست کنید.

استفاده از محیط کامندی؛ چشمان عقاب

یک متخصص واقعی ایزابل، وقتی مشکلی پیش می‌آید، به جای حدس و گمان، “نگاه می‌کند”. نرم‌افزار پوتی (PuTTY) را باز کنید و این دستور جادویی را بزنید: asterisk -rvvv حالا هر تماسی که وارد یا خارج شود (مثلاً از طریق منشی تلفنی IVR)، خط‌به‌خط مراحلش را می‌بینید.

• اگر ارور Wrong Password دیدید، یعنی رمز غلط است.
• اگر Congestion دیدید، یعنی خطوط شهری پر هستند یا خرابی دارند. این دستور، پنجره‌ای رو به قلب تپنده سیستم است.

تعمیرات پیشرفته و نکات طلایی (Advanced Repair)

گاهی اوقات مشکل پیچیده‌تر از یک تنظیم ساده است. در این شرایط، راه‌حل‌های بالا جواب نمی‌دهند و باید کمی عمیق‌تر شویم. این ۵ مورد، فوت‌های کوزه‌گری عیب‌یابی هستند:

۱. تعمیر دیتابیس (وقتی گزارش تماس خالی است)

اگر هارد سرور پر شود یا برق ناگهان قطع شود، جدول دیتابیس گزارش‌ها (CDR) آسیب می‌بیند. در این حالت حتی اگر هارد را خالی کنید، باز هم گزارش تماس‌ها را نمی‌بینید. راه حل: در محیط SSH دستور زیر را بزنید تا دیتابیس به صورت خودکار تعمیر شود: mysqlcheck --auto-repair --all-databases -u root -p (رمز دیتابیس را باید وارد کنید).

۲. آیا سرویس زنده است؟ (Service Status)

گاهی وب ایزابل باز می‌شود اما تلفن‌ها بوق ندارند. ممکن است سرویس تلفنی (Asterisk) استاپ شده باشد. راه حل: دستور systemctl status asterisk را بزنید. اگر وضعیت dead یا stopped بود، با دستور systemctl start asterisk دوباره روشنش کنید.

۳. جنگ کدک‌ها (Codec Mismatch)

تماس وصل می‌شود اما بلافاصله قطع می‌شود یا بوق اشغال می‌زند. دلیل: اگر مخابرات با کدک alaw صدا بفرستد و تلفن شما فقط کدک g729 داشته باشد، ایزابل باید این وسط ترجمه کند. اگر کارت ترجمه نداشته باشید یا ماژول G729 نصب نباشد، تماس رد می‌شود. سعی کنید همیشه در تنظیمات ترانک و داخلی، کدک‌های alaw و ulaw را فعال کنید (disallow=all و سپس allow=alaw&ulaw).

۴. وضعیت دقیق ترانک (SIP Show Registry)

دستور sip show peers برای داخلی‌ها عالی است، اما برای ترانک‌های اینترنتی (مثل شاتل) تمام حقیقت را نمی‌گوید. راه حل: از دستور sip show registry استفاده کنید.

• Registered: همه چیز عالی است.
• Request Sent: یعنی ایزابل درخواست فرستاده اما جوابی نگرفته (مشکل اینترنت یا فایروال).
• Auth. Sent: یعنی رمز عبور ترانک اشتباه است.

۵. صدای رباتی (Jitter) در مقابل قطع و وصل

خیلی‌ها به هر کیفیت بدی می‌گویند “نویز”. اما فرق است بین صدایی که “کِش می‌آید و رباتی می‌شود” با صدایی که “کلمه کلمه قطع می‌شود”.

• قطع شدن: یعنی Packet Loss دارید (اینترنت دیتا را گم می‌کند).
• رباتی شدن: یعنی Jitter دارید (پینگ شما نوسان دارد، مثلاً یک بار ۵۰ است و یک ثانیه بعد ۳۰۰). برای ویپ، جیتر بدتر از پکت لاس است. راه حلش تعویض سرویس اینترنت یا استفاده از لینک رادیویی پایدار است.

جمع‌بندی: نترسید، حل می‌شود

مشکلات نگهداری ایزابل بخشی از کار است. مهم این است که بدانید کجا دنبال مشکل بگردید. اگر هنوز بین انتخاب ایزابل، FreePBX یا پاناسونیک تردید دارید، پیشنهاد می‌کنیم مقایسه تخصصی ما را مطالعه کنید. تیم پشتیبانی ما در عصر ارتباطات قائمین آماده‌اند تا پیچیده‌ترین گره‌های سیستم شما را باز کنند.

سوالات متداول (FAQ)

۱. چرا صدای من در تماس‌ها اکو دارد؟

اکو معمولاً ناشی از مشکلات سخت‌افزاری (مثل گیت‌وی‌های آنالوگ) یا تنظیم صدای خیلی بلند (Gain بالا) است. همچنین استفاده از اسپیکر موبایل یا تلفن‌های بی‌کیفیت می‌تواند باعث برگشت صدا شود.

۲. دستور asterisk -rvvv چه کاری انجام می‌دهد؟

این دستور شما را وارد کنسول خط فرمان استریسک (هسته ایزابل) می‌کند. حرف v مخفف Verbose (جزئیات) است. هرچه تعداد v بیشتر باشد، جزئیات بیشتری از اتفاقات لحظه‌ای تماس‌ها نمایش داده می‌شود.

۳. وقتی هارد سرور ایزابل پر می‌شود چه اتفاقی می‌افتد؟

پر شدن هارد باعث می‌شود سرویس MySQL متوقف شود. در نتیجه، لاگین به وب امکان‌پذیر نیست، گزارش تماس‌ها (CDR) ثبت نمی‌شود و ضبط مکالمات از کار می‌افتد، اما ممکن است تماس‌های صوتی همچنان برقرار باشند.

۴. ارور “Retransmission Timeout” در لاگ‌ها یعنی چه؟

این ارور نشان‌دهنده ناپایداری شدید شبکه است. یعنی سرور ایزابل بسته‌ای را برای تلفن یا پرووایدر فرستاده، اما جوابی نگرفته و مجبور شده دوباره بفرستد. معمولاً مشکل از کابل شبکه، سوییچ یا فایروال است.

۵. چطور رمز عبور محیط وب ایزابل را ریست کنم؟

اگر به محیط SSH (روت) دسترسی دارید، با زدن دستور issabel-admin-passwords --change می‌توانید بدون دانستن رمز قبلی، یک رمز جدید برای یوزر admin وب تعریف کنید.